Prosta sofa z palet i niski stolik nie wymagają rozbierania całych palet ani wykonywania skomplikowanych połączeń stolarskich. Najwięcej pracy zajmują przygotowanie drewna i solidne zamocowanie oparcia, a nie samo składanie mebli. Poniższy projekt zakłada siedzisko dla dwóch osób, zbudowane z dwóch ułożonych na sobie palet, oraz oparcie z trzeciej. Czwarta paleta posłuży jako stolik. Na wykonanie kompletu warto przeznaczyć dwa weekendy, ponieważ preparaty ochronne muszą wyschnąć przed montażem i użytkowaniem.
Wymiary zestawu i wybór odpowiednich palet
Najłatwiej pracować na jednakowych paletach o wymiarach 120 × 80 cm. Dwie standardowe europalety ustawione jedna na drugiej dają podstawę siedziska wysokości około 29 cm. Poduszka grubości 10–12 cm podniesie powierzchnię siedzenia do około 39–41 cm. To dość nisko, ale wygodnie do wypoczynku przy niskim stoliku.
Trzecia paleta stanie pionowo za siedziskiem: bok 120 cm będzie szerokością oparcia, a bok 80 cm jego wysokością mierzoną od podłoża. Cała sofa zajmie około 120 × 95 cm. Gruba poduszka oparciowa zmniejszy użytkową głębokość siedziska, dzięki czemu nie trzeba będzie siedzieć z nogami wyciągniętymi przed siebie.
Które palety nadają się do mebli?
Najbezpieczniejszym wyborem są nowe palety albo używane z wiarygodnego, znanego źródła. Oznaczenie HT informuje o obróbce cieplnej drewna, ale nie potwierdza, że później nie przewożono na palecie chemikaliów. Sam stempel nie wystarcza do oceny przydatności.
Należy odrzucić palety z oznaczeniem MB, wskazującym na fumigację bromkiem metylu, oraz egzemplarze z tłustymi plamami, pleśnią czy intensywnym zapachem. Nie warto próbować usuwać nieznanego zabrudzenia przez szlifowanie. Pył może wtedy zawierać pozostałości przewożonych substancji.
Każdą paletę trzeba obejrzeć od góry, od spodu i przy klockach dystansowych. Pęknięta deska w miejscu siedzenia, spróchniały klocek albo rozchodzące się połączenie to powód do naprawy lub wymiany elementu. Powierzchniowe zszarzenie drewna jest znacznie mniejszym problemem niż uszkodzenie konstrukcji.
Warto też sprawdzić, czy wszystkie palety mają jednakową wysokość i nie kołyszą się na równym podłożu. Różnice utrudnią skręcanie podstawy. Zakup czterech podobnych egzemplarzy zwykle oszczędza więcej pracy niż zbieranie przypadkowych palet o różnych wymiarach.
Materiały i narzędzia do przygotowania przed pracą
Poza czterema paletami potrzebne będą elementy łączące i dwa boczne zastrzały, które usztywnią oparcie. Na zastrzały można wykorzystać zdrowe deski konstrukcyjne o przekroju około 30 × 70 mm. Ich długość najlepiej ustalić po próbnym ustawieniu oparcia; zazwyczaj wystarczy przygotować odcinki długości 70–90 cm do późniejszego dopasowania.
- Wkrętarka, wiertarka i wiertła do drewna, w tym wiertło dopasowane do średnicy śrub przelotowych.
- Szlifierka mimośrodowa oraz materiały ścierne o gradacji 60–80, 100–120 i ewentualnie 150.
- Miarka, kątownik, ołówek, ściski, młotek, piła do przycięcia zastrzałów i klucze do nakrętek.
- Wkręty konstrukcyjne do drewna dopuszczone do zastosowań zewnętrznych oraz śruby przelotowe, np. M8, z szerokimi podkładkami i nakrętkami samohamownymi.
- Preparat do ochrony drewna na zewnątrz, pędzle, podkładki izolujące drewno od posadzki oraz poduszki.
- Okulary ochronne, ochronniki słuchu i półmaska przeciwpyłowa do szlifowania; rękawice do przenoszenia surowych palet.
Długości wkrętów i śrub należy dobrać do rzeczywistej grubości łączonych części. Łącznik powinien trzymać w zdrowym drewnie, a nie kończyć się w pustej przestrzeni palety. Jego ostrze nie może wychodzić po drugiej stronie. Zwykłe czarne wkręty do płyt gipsowo-kartonowych nie nadają się do tego zadania.
Przygotowanie drewna bez drzazg i ostrych krawędzi
Najpierw trzeba usunąć piasek szczotką i odkurzyć szczeliny. Jeżeli palety wymagają mycia, wystarczy niewielka ilość wody z łagodnym detergentem, dokładne spłukanie i suszenie w przewiewnym miejscu. Mocne mycie ciśnieniowe łatwo podnosi włókna i niepotrzebnie moczy wnętrze drewna.
Przed szlifowaniem należy dobić wystające gwoździe, a luźne lub niebezpiecznie wygięte usunąć. Metal wystający ponad powierzchnię niszczy papier ścierny i może uszkodzić narzędzie. Pęknięte deski trzeba wymienić teraz, zanim zostaną pokryte preparatem ochronnym.
Szlifowanie zaczyna się od gradacji 60–80, następnie przechodzi do 100–120. Gradacja 150 przyda się na krawędziach i powierzchniach dotykanych dłonią, o ile instrukcja wybranego preparatu nie zaleca inaczej. Nie ma potrzeby polerowania spodów palet jak blatu stołu, ale wszystkie dostępne drzazgi muszą zniknąć.
Szczególnej uwagi wymagają przednia krawędź siedziska, górna część oparcia i narożniki stolika. Ostre kanty należy lekko zaokrąglić. Po odkurzeniu powierzchnię można ostrożnie sprawdzić dłonią, bez przesuwania jej po widocznych zadziorach.
Farba nie naprawia pęknięć ani nie zabezpiecza przed drzazgami pozostawionymi pod powłoką. Najpierw trzeba przygotować drewno mechanicznie, dopiero później je malować.
Skręcanie siedziska i stabilnego oparcia
Próbny montaż najlepiej wykonać na równej, twardej powierzchni. Dolną paletę należy ustawić na podkładkach odpornych na wilgoć, rozmieszczonych pod punktami podparcia. Druga paleta powinna leżeć dokładnie nad pierwszą, bez przesunięcia na boki.
Obie warstwy trzeba połączyć w kilku oddalonych od siebie miejscach, przy pełnych elementach konstrukcyjnych. Pomocne są ściski, które utrzymują ustawienie podczas wiercenia. Otwory blisko końców desek warto nawiercać, aby ograniczyć ryzyko rozłupania drewna.
Mocowanie oparcia, które nie odchyli się pod obciążeniem
Paletę oparciową należy postawić za siedziskiem, dolną krawędzią na podłożu, również na podkładkach. Na czas montażu trzeba ją unieruchomić ściskami lub podeprzeć. Nie wolno opierać się o nią, dopóki połączenia nie zostaną ukończone.
Oparcie należy połączyć z podstawą w kilku punktach, możliwie na różnych wysokościach, wykorzystując pełne elementy palet. Tam, gdzie geometria pozwala przeprowadzić śrubę przez zdrowe drewno obu części, dobrze sprawdzają się śruby przelotowe z szerokimi podkładkami. Nie należy ściskać nimi pustych przestrzeni ani opierać całego połączenia na cienkiej desce.
Po obu bokach sofy trzeba zamontować ukośne zastrzały: od wyższego punktu oparcia do położonego bardziej z przodu, mocnego elementu podstawy. Tworzą one trójkąt usztywniający konstrukcję. Deski należy najpierw przyłożyć, zaznaczyć miejsca cięcia i wiercenia, a dopiero później skrócić. Mocowania powinny trafiać w zdrowe drewno, z dala od jego końców.
Po dokręceniu połączeń trzeba sprawdzić, czy nic nie wystaje w stronę użytkownika. Długie końce śrub należy skrócić i zabezpieczyć. Następnie można stopniowo obciążyć siedzisko i sprawdzić oparcie. Jeśli połączenia się przesuwają, konstrukcja wymaga poprawy – dodatkowa warstwa farby ani mocniejsze dokręcanie zgniecionego drewna tego nie rozwiążą.
Stolik z palety i zabezpieczenie całego zestawu
Najprostszy stolik powstaje z jednej palety ustawionej na stabilnych podkładkach. Szczeliny między deskami utrudniają stawianie kubków, dlatego praktycznym dodatkiem jest zdejmowana taca. Pełny blat można wykonać z desek przeznaczonych na zewnątrz, pozostawiając między nimi szczeliny umożliwiające odpływ wody.
Zabezpieczenie drewna najlepiej wykonać przed ostatecznym skręceniem mebli, po próbnym montażu i przygotowaniu otworów. Dzięki temu preparat trafi również na powierzchnie później zasłonięte. Można zastosować olej do drewna zewnętrznego, lazurę albo system farby kryjącej; grunt i kolejne warstwy muszą być zgodne z zaleceniami producenta.
Malowanie powinno odbywać się pod zadaszeniem, w warunkach określonych na opakowaniu. Szczególnie starannie trzeba pokryć końce desek, miejsca cięcia i dolne części palet. Kolejną warstwę nakłada się po wymaganym czasie, a poduszki dopiero po pełnym wyschnięciu lub utwardzeniu powłoki.
Poduszki, ustawienie i późniejsza konserwacja
Przed zakupem poduszek warto zmierzyć gotową sofę. Na siedzisko nadaje się pianka o grubości 10–12 cm, przeznaczona do mebli wypoczynkowych, w zdejmowanym pokrowcu do zastosowań zewnętrznych. Poduszki oparciowe powinny ograniczyć głębokość siedzenia bez wypychania użytkownika na samą krawędź.
Meble najlepiej ustawić na tarasie lub utwardzonej nawierzchni, nie bezpośrednio na ziemi. Poduszki należy chować przed długotrwałym deszczem, a pokrowiec na cały zestaw zakładać dopiero na suche drewno, zostawiając wentylację. Na początku sezonu oraz po pierwszych tygodniach użytkowania trzeba sprawdzić połączenia, stan desek i powłoki. Poluzowaną śrubę łatwiej poprawić od razu niż naprawiać rozchwiane oparcie.